Orijin kütüphane

15.Temmuz.2008 // Çeviren: Esin Tezer

Yazanlar: Steven Brown ve Lawrence M.Parsons (Scientific American Dergisi, Temmuz 2008 Sayısı, Sayfalar 78-83)

Ritim için olan kapasitemiz öylesine doğaldır ki; pek çoğumuz onu sorgusuz sualsiz kabul ederiz. Müziği duyduğumuzda çoğu kez hareket ettiğimizin bile farkında olmadan ritime göre ayaklarımızı hafifçe tıklatırız veya sallanırız ve salınırız.

Oysaki bu içgüdü; tüm niyetler ve amaçlar için insanlar arasındaki evrimsel bir orijinalliktir.Ne diğer memelilerde ne de belki de hayvanlar krallığında hiçbir yerde bununla mukayese edilebilir hiçbirşey meydana gelmemektedir. Bilinçli olmayan katılım için olan kabiliyetimiz hareketin, ritmin ve el hareketleriyle yapılan bir sunum olan dansın merkezinde yatmaktadır

. En senkronize grup pratiği olan dans, açık bir arayla diğer sosyal durumlarda neredeyse varolmayan kişilerarası koordinasyonun uzay ve zamandaki bir türünü gerektirmektedir. Dans, insan ifadesinin temel bir çeşidi olsa da; nörobilimadamları diğerlerine nazaran ona daha az itibar göstermişlerdir. Oysa, yakın bir zamanda araştırmacılar hem amatör hem de profesyonel dansçıların ilk beyin-imajlamala çalışmalarını yürüttüler. Bu araştırmalar ‘Dansçılar, uzay olmasına rağmen nasıl hareket ederler?’, ‘Adımlarını nasıl adımlıyorlar?’, ‘İnsanlar örnek olarak yapılmış kompleks serileri nasıl öğreniyorlar?’ gibi soruları ele almaktadır. Sonuçlar en basit dans adımlarını bile sergilemek için gerekli olan karmaşık zihinsel koordinasyonun içerisine merak uyandırıcı göz atmayı önermektedir.       

ANAHTAR KAVRAMLAR:

* Dans, büyük ihtimalle müzikle beraber ritim üretme yollu olarak gelişen insan ifadesinin temel biçimidir.

* O, belli bir alanda uzmanlaşmış zihinsel yetenekleri gerektirmektedir. Bir beyin alanı, uzay aracılığıyla hareketlerimize direktif vermeye yardım ederek vücudun oryantasyonunun (uyumunun) sunumunda bulunmakta; bir diğeri de hareketlerimizi müziğe adımlamamıza imkan tanıyarak, bir çeşit senkronize edici olarak hizmet etmektedir.

* Bilinçli olmayan katılım, (ayaklarımızı farkında olmayarak tempo için hafifçe dokundurmamıza neden olan süreç) dans için olan içgüdümüzü yansıtır. Belirli Korteks Altı (Subkortikal) beyin bölgeleri, yüksek işitmeyle ilgili alanlar onlara uğramadan geçtiklerinde birbirleriyle sohbet ederler.  - EDİTÖRLER

Ritmi Aldım

Nörobilimadamları uzun zamandır ayak bileği rotasyonları veya parmak tıklatma gibi olan hareketler üzerinde çalıştılar. Bu çalışmadan beynin basit hareketlere nasıl planlandığının temel bilgilerini biliyoruz. Aynı anda başınızın hafifçe okşanmasına aldırmadan tek ayak üzerinde sıçramak; mekansal farkındalık, denge, plan ve zamanlamaya bağlı olarak diğer şeylerden öte, beyinin Duyu-Motor (Sensorimotor) sisteminde hesaplamalar gerektirmektedir. Hikâyenin basitleştirilmiş versiyonunda, Arka Paryetal Korteks (Beyinin arkasına doğru olan) olarak adlandırılan bir bölge, Premotor Korteks’te ve Süplemanter (Tamamlayıcı) Motor Alanı’nda hareket-planlama alanlarına gelişmiş sinyalleri gönderek, görsel bilgiyi motor emirlerine çevirmektedir. Bu komutlar daha sonra Spinal Kord’a (Omurilik) seyahat eden ve kasların kasılmaları için üzerlerine nöral impalsları üreten Birincil Motor Korteks’e (Primary Motor Cortex) yansıtılır. Aynı anda da, kaslardaki duyulara ait organlar vücudun uzaydaki doğru oryantasyonunu Spinal Kord (Omurilik) aracılığıyla geçen sinirler üzerinden Serebral Korteks’e vererek beyine geri bildirim sağlarlar. Beynin arkasındaki Serebellum (Beyincik) içerisindeki Subkortikal (Korteks Altı) devreler ve beyinin içindeki Esas Sinir Düğümü duyusal geribildirime dayanan motor emirlerini güncelleştirme ve eylemsel hareketlerimizi düzeltmeye de yardımcı olur. Belirsiz olarak kalan şey; aynı nöral mekanizmaların bu zarif manevralara, diyelim ki parmak ucunda dönme gibi olanlara, imkan tanıyıp tanımadığının ölçülmesiydi.      

Bu soruyu keşfetmek için, San Antonio’daki Teksas Üniversitesi Sağlık Bilimi Merkezi’nden çalışma arkadaşımız Michael J.Martinez ile birlikte amatör tango dansçılarını kullanarak dans hareketinin ilk nöro-imajlama çalışmasını yürüttük. Beyin aktivitesinde Serebral Kan Akışı’nı takip eden değişiklikleri kaydeden Pozitron-Emisyon Tomografi kullanarak, beş erkek ve beş kadının beyinlerini taradık. Araştırmacılar belirli bölgedeki artan kan akışının oradaki nöronlar arasında olan daha büyük bir aktivitenin işareti olarak yorumluyorlar. Deneklerimiz tarayıcının içerisinde başları sabitleşmiş olarak düz bir halde  yattılar, fakat bacaklarını oynatabiliyorlardı ve eğimli bir yüzey boyunca ayaklarını kaydırabildiler. Onlardan ilk olarak Arjantin tangosu temel salida adımı’ndan türetilen kutu adımını kulaklıklar aracılığıyla duydukları enstrümental tango şarkılarının ritimlerine adımlayarak sergilemelerini istedik. Daha sonra da, gerçekten bacaklarını oynatmadan bacak kaslarını gererlerken dansçılarımızı taradık. Onlar ‘’dansederlerken’’ kaydedilen bu sade esnekleştirme tarafından sağlanmış beyin aktivitesini çıkararak; uzay ve belirli hareket modellerini üretme aracılığıyla bacaklara direktif vermede önemli beyin alanlarını yerleştirebildik. Tahmin edildiği gibi bu karşılaştırma; beyinin temel motor alanlarının pek çoğunu bertaraf etmiştir. Hem insanlarda, hem de diğer memelilerde mekansal algılama ve uyuma katkıda bulunan Paryetal Lob’un bir kısmı yine de aynen kalmıştır.

Dansta mekansal idrak öncelikle kinestetiktir: Gözleriniz kapalı bile olsa, duyumsal organların kaslarına şükürler olsun, gövde ve bacaklarınızın pozisyon almasını algılayabilirsiniz. Bu organlar her bir eklemin rotasyonunu endeksler ve o bilgiyi tepki olarak eklemlenmiş vücut sunumunu oluşturan beyine aktarır. Belirli bir biçimde; bacaklara bağlı olan kinestetik gösterimin olduğu yere çok yakın olan bir Paryetal Lob olan Prekuneus’da bir hareketlilik gördük. İnsanlar kendilerini çevreleyende gidip gelirlerken, uzaydaki vücut pozisyon alımının farkındalığına izin veren kinestetik haritayı Prekuneus’un kapsadığını düşünüyoruz. İster valtz yapın, ister düz çizgiyi yürüyün, Prekuneus yolunuzu çizmenize yardımcı olur ve onu da vücut-merkezli veya ‘’benmerkezci’’ bakış açısından böyle yapar. Daha sonra müziğin yokluğunda deneklerimizin sergiledikleri tango adımlarıyla dans taramalarımızı karşılaştırdık. İki görevin ortaklaşa aktive oldukları beyin bölgelerini saf dışı bırakarak, müziğe hareket senkronizasyonu için kritik olan alanları gözler önüne sermeye çalıştık. Bu eksilme yine beynin neredeyse bütün motor alanlarını ortadan kaldırdı. Büyük farklılık, Spinal Kord’dan (Omurilik) girdi alanı Serebellum’un (Beyincik) bir kısmında meydana geldi. İki durum da bu alanı, yani Anteriyor Vermis’i bağladıysa da;  müziğe senkronize olmuş dans adımları kendi kendine adımlanandan son derece daha fazla kan akışı oluşturdu. Sonucumuz her ne kadar hazırlık niteliğinde olsa da; Serebellum’un (Omurilik) bu kısmının hareketleri düzenlemeye yardımcı olmak için belirli beyin bölgeleri boyunca bir çeşit bilgiyi monitörleme kılavuzu olarak hizmet ettiğinin hipotezinin inanılmasına katkıda bulunmaktadır [Scientific American, Ağustos 2003 sayısı James M.Bower ve Lawrence M.Parsons tarafından yazılan ‘’Daha Az Önemli Beyni Yeniden Düşünmek’’ makalesine bakın]. Serebellum, bir bütün olarak iyi bir nöral metronom için olan kriterlere uygundur: O, geniş dizilimdeki duyumsal girdileri; işitme, görsel ve Somato-Duyumsal Kortikal Sistemlerden (seslerden görüntülere ve dokunuşlara, hareketleri sürüklemek için gerekli olan kabiliyet) alır ve bütün beden için Sensorimotor’u içerir. İkinci analizimiz de beklenmedik bir şekilde insanların ayaklarını müzikal ritme bilinçsiz şekilde hafifçe vurmalarının doğal eğilimine ışık tutmuştur. Kendi-kendine adımlananlarla senkronize taramalarını karşılaştırmada; duyumsal yolun alçak olan kısmının, yani Medial Genikulat Nükleus (MGN) olarak adlandırılan korteks altı yapının yalnızca evvelki sette yanıp söndüğünü keşfettik.    

İlk başta bu sonucun Duyumsal Stimulus’un varlığını (müzik olarak adlandırılanın varlığını) senkronize durumda çok az yansıttığını farzettik, fakat diğer kontrol taramaları seti bu açıklamayı ortadan kaldırdı: Deneklerimiz müzik dinlediler fakat bacaklarını oynatmadılar, MGN’de hiçbir kan akışı belirlenmedi. Böylelikle, MGN aktivitesinin belirli olarak senkronizasyona bağlı olduğunun ve sadece dinlemeye bağlı olmadığının sonucuna vardık.Bu bulgu bizi, bilinçli olmayan katılım olan ‘’Düşük Yol’’ Hipotezi’nin nöral duyumsal mesajın Serebellum’daki (Omurilik) duyumsal ve zamanlama devrelerinin Serebral Korteks’teki yüksek-seviye işitmeyle ilgili alanlara uğramadan geçerek direkt olarak planladığında oluştuklarını varsaymaya yönlendirmiştir.